Σάββατο, 29 Οκτωβρίου 2016

Ο Ναός της Ειλειθυίας, ο Άγιος Ελευθέριος και τα εντοιχισμένα αρχαία ανάγλυφα στους τοίχους του. (Μέρος Α: Ιστορική ανασκόπηση)

Η θέση του ναού της Ειλειθυίας στο κέντρο των Αθηνών και τα ανάγλυφα αρχαίων ιερών της περιοχής εντοιχισμένα στον Άγιο Ελευθέριο (άλλοτε αφιερωμένο στην Θεοτόκο Γοργοεπήκοο και στον Άγιο Σώζων) γνωστός και ως "Μικρή Μητρόπολη", όπως έμεινε γνωστή η μικρή εκκλησία στο κέντρο των Αθηνών, στην πλατεία Μητροπόλεως.
-
Μέρος Α: Ιστορική ανασκόπηση

Εισαγωγή

Αντικείμενο μελέτης σε αυτό το άρθρο είναι είναι ένας μικρός βυζαντινός ναόςαφιερωμένος στην Θεοτόκο Γοργοεπήκοο και στον Άγιο Ελευθέριο, ο οποίος βρίσκεται δίπλα στον επιβλητικό Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών (επίσημη ονομασία: Καθεδρικός Ναός Ευαγγελισμού της Θεοτόκου).  Ο μικρός αυτός ναός είναι γνωστός και ως "Μικρή Μητρόπολις", μιας και στην τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας (1751-1823) ήταν ο τόπος προσευχής του εκάστοτε Μητροπολίτη της πόλεως. Το ενδιαφέρον με την συγκεκριμένη εκκλησία είναι ότι, με εξαίρεση τον τρούλο της, είναι χτισμένη εξ ολοκλήρου από μεγάλους μαρμάρινους ακόσμητους λίθους και ανάγλυφα, που προέρχονται από αρχαία ελληνικά, ρωμαϊκά και πρώιμα Βυζαντινά μνημεία, ενώ δεν έχουν χρησιμοποιηθεί πουθενά πλίνθοι. Σε όλες τις εξωτερικές του πλευρές, από το ύψος των ανοιγμάτων (θύρες και παράθυρα) και πάνω, συναντάμε περίπου ενενήντα ανάγλυφα, που προέρχονται κυρίως από το ιερό της Ειλειθυίας που βρισκόταν στο ίδιο μέρος μέχρι την κτίση της εκκλησίας, κάπου τον 11ο με 12ο αιώνα μ.Χ. Η τελική σύνθεση δημιουργεί ένα ιδιόμορφο διακοσμητικό αποτέλεσμα, πραγματικά μοναδικό, ειδικά για Βυζαντινή εκκλησία.

Στο παρών Μέρος Α της έρευνας μας εξετάζουμε μεθοδικά την ιστορική πορεία του χώρου στο διάβα των αιώνων από την πρώτη κτίση ιερού στον χώρο, τον 4ο αιώνα π.Χ. μέχρι σήμερα (2016). Στο Μέρος Β εξετάζουμε αναλυτικά τον ανάγλυφο διάκοσμο των εξωτερικών τοιχείων.


Τρίτη, 18 Οκτωβρίου 2016

Το "προσκύνημα των Αραπάδων" στο Ολυμπιείο. Μια άγνωστη χρήση του χώρου κατά την διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου.

Το "προσκύνημα των Αραπάδων" στο Ολυμπιείο. Μια άγνωστη χρήση του χώρου κατά την διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου.




Εισαγωγή


Το παρόν άρθρο έχει σκοπό να αναδείξει μια άγνωστη ιστορία σχετικά με την χρήση του Ολυμπιείου για λατρευτικούς σκοπούς από τους μουσουλμάνους (Οθωμανούς Τούρκους, Αιγύπτιους και Αιθίοπες κυρίως) στα χρόνια που η Αθήνα βρισκόταν υπό τον Τούρκικο ζυγό δηλαδή από το 1456 μέχρι το 1833. Την εποχή αυτή οι Έλληνες αποκαλούσαν τους Αιθίοπες που βρίσκονταν στην πόλη τους αράπηδες, από την τουρκική λέξη Arap ή παρωχημένο εκ του Άραψ που σήμαινε τον Άραβα. Παρατηρώντας λοιπόν την λατρευτική τους δραστηριότητα στον χώρο του Ολυμπιείου και την ίδρυση εκεί ενός υπαιθρίου τζαμιού ονόμασαν το μέρος:

το προσκύνημα των Αραπάδων


Δευτέρα, 17 Οκτωβρίου 2016

Το Αδριάνειο Γυμνάσιο Κυνοσάργους (Βουλιαγμένης, Περραίβου, Καλλιρρόης, Βούρβαχη)




Το Αδριάνειο Γυμνάσιο στο Κυνόσαργες, 
θαμμένο σήμερα κάτω από τα οικοδομικά τετράγωνα,
 που περικλείονται από την λεωφόρο Βουλιαγμένης 
και τις οδούς Περραίβου, Καλλιρρόης και Βούρβαχη.



Εισαγωγή


Στο παρών άρθρο μεταφερόμαστε στην Αθήνα, την εποχή που αυτοκράτορας της Ρώμης ήταν ο φιλέλληνας Αδριανός και πρώτος πολίτης της πόλης ο Ηρώδης ο γιος του Αττικού. Στην περιοχή μελέτης μας, την περιοχή του Κυνοσάργους, χτίστηκε με εντολές τους λαμπρό γυμναστήριο για την άθληση της νεολαίας. Μέσα από τα ιστορικά και αρχαιολογικά ευρήματα ξετυλίγουμε την ιστορία που κρύβεται κάτω από τις πολυκατοικίες των οικοδομικών τετραγώνων που περικλείονται από την λεωφόρο Βουλιαγμένης και τις οδούς Περραίβου, Καλλιρρόης και Βούρβαχη στην γειτονιά του Νέου Κόσμου.


Παρασκευή, 14 Οκτωβρίου 2016

Τα λατομεία των Συρακουσών // Τοπίο ανθρώπινου πόνου και ιστορικής μνήμης.



Τα λατομεία των Συρακουσών. 
Τοπίο ανθρώπινου πόνου και ιστορικής μνήμης, 
για τις συνέπειες της αλαζονικής συμπεριφοράς 
μιας "δημοκρατίας" απέναντι σε μια άλλη.


Εισαγωγή

Το καλοκαίρι του 413 π.Χ., στις δημοκρατικές Συρακούσες της Σικελίας, όχι λιγότεροι από 7.000 δημοκράτες Αθηναίοι κρατούνται αιχμάλωτοι μετά την ήττα τους στην μάχη εναντίον των Συρακουσών. Όσοι δεν πέθαναν στην μάχη και όσοι δεν κατάφεραν να ξεφύγουν, κατέληξαν στα λατομεία των Συρακουσών, όπου από την πρώτη μέρα δουλικής εργασίας τους εκεί θεωρούνταν νεκροί τόσο από τους Συρακούσιους όσο και από τους συμπολίτες τους Αθηναίους. 

Το παρόν άρθρο, μέσα από ένα επιτόπιο φωτογραφικό οδοιπορικό στα λατομεία των Συρακουσών, έχει διττό σκοπό. Αφενός την ανάδειξη της ματαιότητας κάθε επεκτατικής τάσης προερχόμενης από την εκάστοτε εξουσία, και αφετέρου την με μαθηματική ακρίβεια κατεύθυνση των συνεπειών σε αυτό που αποκαλούμε απλό λαό και άμαχο πληθυσμό, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα όχι κάποια τυραννίδα αλλά την Αθηναϊκή Δημοκρατία του "Χρυσού Αιώνα" του Περικλή και τον Περικλή τον ίδιο.

Τρίτη, 11 Οκτωβρίου 2016

Η οδός Σταδίου και η σύνδεση με το Καλλιμάρμαρο Στάδιο που δεν έγινε ποτέ.

Οδός Σταδίου, ένας δρόμος που έμεινε μισός. Με αφετηρία την πρώτη προτεινόμενη θέση για τα νέα ανάκτορα (πλατεία Ομονοίας) και κατάληξη το αρχαίο στάδιο (Καλλιμάρμαρο Στάδιοιχνηλατούμε την ιστορία του δρόμου που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.



Εισαγωγή

Η οδός Σταδίου, από τις πλέον κεντρικές οδούς των Αθηνών, συνδέει σήμερα την πλατεία Ομονοίας με την πλατεία Συντάγματος με προσανατολισμό από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά. Η ονομασία του δρόμου προέρχεται από το Παναθηναϊκό Στάδιο εφόσον η χάραξη της, προβλεπόταν να συνδέει τα νέα ανάκτορα (πλατεία Ομονοίας σήμερα) με το Καλλιμάρμαρο Στάδιο, το οποίο δεν είχε χτιστεί ακόμα. Αυτή η χάραξη προβλεπόταν στο πρώτο ρυμοτομικό σχέδιο των Αθηνών, το 1832, που εκπόνησαν από κοινού ο Έλληνας αρχιτέκτονας Σταμάτης Κλεάνθης και ο Πρώσσος συνάδελφος του Gustav Eduard Schaubert. Το σχέδιο ξεκίνησε να υλοποιείται αλλά οι αντιδράσεις των κατοίκων οδήγησαν την τότε γερμανική αντιβασιλεία στην διαταγή εκπόνησης νέου σχεδίου. Μετά από διάφορες περιπέτειες εγκρίθηκε το τελικό ρυμοτομικό σχέδιο, το οποίο προέβλεπε μείωση του μήκους της οδού Σταδίου η οποία σχεδιάστηκε να φτάνει μέχρι την νέα θέση που επιλέχτηκε να χτιστεί τελικά το βασιλικό ανάκτορο, την σημερινή πλατεία Συντάγματος.


Παρασκευή, 7 Οκτωβρίου 2016

Ρέμα Πικροδάφνης // Η τοπογραφία του τελευταίου ανοιχτού "δρόμου του νερού" μέσα στην Αθήνα.

Ρέμα Πικροδάφνης. Η τοπογραφία του τελευταίου ανοιχτού "δρόμου του νερού" μέσα στην Αθήνα.



Εισαγωγή

Το ρέμα της Πικροδάφνης, αυτός ο δρόμος του νερού και φλέβα πρασίνου παράλληλα, μέσα στον σύγχρονο αστικό ιστό κατέχει μια μοναδικότητα. Σήμερα, ο κύριος κλάδος του, αποτελεί το μοναδικό ακάλυπτο ρέμα (στο μεγαλύτερο μήκος του) μέσα στον πολεοδομικό ιστό της πρωτεύουσας. Στο παρόν άρθρο λοιπόν προσεγγίζουμε την τοπογραφία του ρέματος και όλων των κλάδων του (καλυμμένων σήμερα), πριν την κάλυψη τους μέχρι και σήμερα.

*η φωτογραφία εισαγωγής προέρχεται από την σελίδα: 

Πέμπτη, 6 Οκτωβρίου 2016

"Αριστερά" και "Δεξιά" // Πότε, πως και γιατί ξεκίνησε η χρήση των πολιτικών όρων.



"Αριστερά" και "Δεξιά". Πότε, πως και γιατί ξεκίνησε η χρήση των πολιτικών όρων. Η τοπογραφία των επαναστατικών συνελεύσεων του 1789 στο Παρίσι και η γέννηση της πολιτικής διάκρισης μεταξύ των δύο όρων.



Εισαγωγή


Στο παρόν άρθρο σκοπός μας δεν είναι οποιαδήποτε πολιτική ανάλυση, αλλά μόνο η ιχνηλάτηση του πολιτικού στιγμιότυπου της έναρξης της χρήσης των όρων «Αριστερά» και «Δεξιά», ένα κληροδότημα των επαναστατικών συνελεύσεων της Γαλλικής επανάστασης (1789). Μέσα από το κείμενο του Καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Γιώργου Θ. Μαυρογορδάτου (με μια μικρή επεξεργασία και με παράλληλη δική μας παράθεση εικόνων) ερχόμαστε σε επαφή με την τοπογραφία της επαναστατικής συνέλευσης του 1789 στο Παρίσι η οποία γέννησε και την σχετική πολιτική διάκριση μεταξύ των δύο όρων. [*πηγή φωτογραφίας εισαγωγής]

Τετάρτη, 5 Οκτωβρίου 2016

Ο προσφυγικός οικισμός "Ασύρματος" στου Φιλοπάππου ή αλλιώς "Συνοικία το Όνειρο" όπως έγινε γνωστή από την ομώνυμη ταινία.


Ένα ταξίδι στον χρόνο και στην ιστορία, μέσα από φωτογραφίες επίγειες και από αέρος, του προσφυγικού οικισμού στην περιοχή "Ασύρματος" στου Φιλοπάππου. Η Ναυτική Σχολή Ασυρμάτου που υπήρχε εκεί βάφτισε την γειτονιά, η οποία αποτέλεσε το σκηνικό της ταινίας: Συνοικία το Όνειρο (1961). 



Εισαγωγή

Το 1922 μετά την μεγάλη καταστροφή της Μικράς Ασίας οδηγήθηκαν στα Πετράλωνα περίπου 3.000 Ατταλειώτες, κάτοικοι της πόλης Ατττάλειας του νότου της Μικράς Ασίας. Περίπου 800 οικογένειες εγκαταστάθηκαν σε ένα παλαιό λατομείο στου Φιλοπάππου, κοντά στη Ναυτική Σχολή Πολέμου (Σχολή Ασυρμάτου) και  με χωματόπλινθους, λαμαρίνες, γκαζοντενεκέδες, σανίδια από παλιές κάσες, ψευτοκαδρόνια και ό,τι άλλο οικοδομήσιμο υλικό μπορούσαν να βρουν "εξασφάλισαν" μια προσωρινή στέγη. Έτσι, πάνω στο βράχο πρόβαλαν οι τρώγλες του Συνοικισμού Ασυρμάτουή Ασυρμάτου ή Ατταλιώτικα όπου για πολλά χρόνια φιλοξένησε τα όνειρα των ανθρώπων που τον αποτελούσαν. Τα χρόνια του 1953 -1954 χτίζονται τα πρώτα πέτρινα σπίτια, το 1961 στα χωμάτινα στενάκια του γυρίζεται η ταινία "Συνοικία το Όνειρο" του Αλέκου Αλεξανδράκη και το 1967 χτίζεται η περίφημη και ογκωδέσταστη εργατική πολυκατοικία του Ασυρμάτου και την ίδια εποχή ολοκληρώνεται το άνοιγμα του περιφερειακού δρόμου του Φιλοπάππου. Σιγά σιγά οι τρώγλες γίνονται δρόμοι, πολυκατοικίες και πάρκα ώσπου φτάνουμε στο σήμερα όπου το μόνο που θυμίζει την Συνοικία των Ονείρων είναι 4-5 χαμόσπιτα δίπλα από την εκκλησία Μεταμορφώσεως Του Σωτήρος, με την μοναδική πρόσβαση στην περιοχή, κάτω από την γέφυρα του Περιφερειακού του Φιλοπάππου.

Τρίτη, 4 Οκτωβρίου 2016

Τα τσιμεντένια "κολονάκια" στις κορυφές βουνών και λόφων // Τι είναι, ποιος τα κατασκεύασε και σε τι χρησιμεύουν.



Τι είναι, ποιος τα κατασκεύασε και σε τι χρησιμεύουν 
τα παράξενα τσιμεντένια "κολονάκια"
που συναντάει κάθε επίδοξος ορειβάτης
όταν κατακτά μια κορυφή, 
από τον Ψηλορείτη μέχρι τον Όλυμπο.



Εισαγωγή

Σε αρκετές κορυφές των βουνών της Ελλάδος, υπάρχουν τσιμεντένια βάθρα, ύψους συνήθως από 1 έως 1.20 μέτρα, τα οποία συναντούν συχνά οι επίδοξοι ορειβάτες. Έχουν σχήμα είτε κυκλικό είτε  τετράγωνο και επάνω τους (αν δεν έχουν καταστραφεί ή βανδαλιστεί) υπάρχει μια μεταλλική πλακέτα. Οι κατασκευές αυτές ονομάζονται Τριγωνομετρικά Σημεία, τα έχει φτιάξει η Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού (Γ.Υ.Σ.) και η μεταλλική πλακέτα αναγράφει:

- το όνομα της υπηρεσίας (Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού), 
- τον τίτλο: ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΚΟΝ ΔΙΚΤΥΟΝ και 
- την χρονιά κατασκευής

Τα βάθρα αυτά βοηθούν στην υλοποίηση του εκάστοτε Ελληνικού Γεωδαιτικού Συστήματος Αναφοράς και είναι πολύ σημαντικά για Τοπογραφικές εργασίες δεδομένου ότι αποτελούν σημεία εξάρτησης και ελέγχου. Ονομάζονται τριγωνομετρικά σημεία διότι για να βρεθούν οι συντεταγμένες στους στον χώρο χρησιμοποιούνται μέθοδοι τριγωνομετρίας.